05.12.2025

Калі хочам жыць — забываць нельга. Заўтра гадавіна знішчэння гета ў Дуброўне

Праз тры гады пасля Вялікай Перамогі дзяржавы - члены Арганізацыі Аб'яднаных Нацый зацвердзілі Канвенцыю аб злачынстве генацыду і пакаранні за яго — дагавор, народжаны з палкага жадання забяспечыць, каб "больш ніколі" ні адзін чалавек не сутыкнуўся з жахам генацыду. Яна была адобрана ўсяго за дзень да абвяшчэння Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека 10 снежня 1948 г., якая выразна выкладае правы, уласцівыя кожнаму чалавеку.

На працягу ўсіх гэтых гадоў спыненне генацыду і прасоўванне правоў чалавека былі ўзаемазвязаны паміж сабой. І сёння мы павінны дзейнічаць у імя чалавечнасці і міру. Мы павінны несці ў сваіх сэрцах памяць аб гэтых людзях, каб не дапусціць паўтарэння той страшнай трагедыі.

У верасні 2015 года Генеральная Асамблея ААН пастанавіла абвясціць 9 снежня Міжнародным днём памяці ахвяр злачынства генацыду, ушанавання іх годнасці і папярэджання гэтага злачынства.

У нашай краіне на канстытуцыйным узроўні замацавана, што абавязак грамадзян Рэспублікі Беларусь — захоўваць гістарычную памяць аб подзвігу беларускага народа.

У Беларусі распрацаваны і прыняты законы "Аб недапушчэнні рэабілітацыі нацызму" і "Аб генацыдзе беларускага народа", якія накіраваны на захаванне гістарычнай памяці і спыненне фальсіфікацыі гістарычных падзей. Генеральнай пракуратурай Беларусі вядзецца расследаванне крымінальнай справы аб генацыдзе беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Падчас расследавання былі ўсталяваныя новыя факты. Спіс вёсак і вёсак, якія падзялілі трагічны лёс Хатыні, гэта значыць тых, якія былі спалены цалкам з жыхарамі і не аднавіліся пасля вайны, дапоўнены новымі населенымі пунктамі. На дадзены момант іх налічваецца не менш 288. На тэрыторыі Беларусі было праведзена каля 180 карных аперацый, дзейнічала больш за 580 лагераў смерці. У іх ліку самы буйны на ўсёй захопленай савецкай тэрыторыі лагер смерці "Трасцянец", дзе паводле апошніх дадзеных Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь загінулі не менш за 546 тыс. чалавек. У гады нацысцкай акупацыі з 1941-га па 1944-ы на тэрыторыі Беларусі было вынішчана не менш за 3 млн. мірных грамадзян і ваеннапалонных, сагнана ў нямецкае рабства пад пагрозай смерці больш за 380 тыс. чалавек, з якіх многія загінулі ў выніку невыносных умоў працы, пазбаўленняў і катаванняў.

Напярэдадні Міжнароднага Дня памяці ахвяр злачынства генацыду ля памятнага знака ахвярам фашызму на месцы знішчэння яўрэяў Дубровенскага гета адбыўся мітынг-рэквіем.

Прадстаўнікі Дубровенскага райвыканкама, працоўных калектываў, грамадскіх аб'яднанняў, іудзейскіх рэлігійных аб'яднанняў, навучэнцы сярэдніх школ горада і проста неабыякавыя людзі ўшанавалі памяць тысяч яўрэяў, расстраляных на тэрыторыі Дуброўна.

Звяртаючыся да прысутных, пракурор Дубровенскага раёна Аляксандр Філёненка адзначыў, што ўрокі гісторыі не праходзяць бясследна і задача дарослых — перадаць гістарычную праўду аб ахвярах генацыду і злачынствах нацызму.

- Дубровеншчына ў поўнай меры сутыкнулася з гэтай з'явай у гады Вялікай Айчыннай вайны. Устаноўлена, што на тэрыторыі нашага раёна існавала 4 канцэнтрацыйных лагера, у якіх ваеннапалоннымі і мірнымі жыхарамі ў нечалавечых умовах здабываўся торф у пасёлках Асінторфа.

6 снежня 1941 года, за фабрычным дваром "Дняпроўскай мануфактуры", побач з яўрэйскімі могілкамі, у пясчаным кар'еры, былі расстраляныя больш за 1950 яўрэяў. Усяго фашысты ў раёне стварылі 4 гета: у г. Дуброўна, вёсках Баева, Расасна і Лядах. Расстраляна, закатавана 4280 нашых нявінных землякоў, у рабства сагналі больш за 27 тыс. чалавек.

- Трагедыя яўрэйскага народа бязмежная. Нягледзячы на тое, што аддзяляюць нас ад тых страшных падзей дзесяцігоддзi мірнага жыцця, да гэтага часу становіцца страшна і балюча ад таго, як бесчалавечна абышліся з людзьмі, - сказала намеснік старшыні Дубровенскага райвыканкама Святлана Рыжанская. - У ліпені 1941-га Дуброўна было акупавана нямецка-фашысцкімі войскамі, адразу ж яны ўсталявалі жорсткі рэжым у дачыненні да яўрэйскага насельніцтва горада. А ў пачатку снежня тут, у пяшчаным кар'еры, загінуў кожны чацвёрты дубровенец. Гэта быў першы масавы расстрэл у нашым раёне падчас Вялікай Айчыннай вайны. Мы павінны памятаць. Таму што пакуль жывая памяць, гэта не паўторыцца.

Святлана Рыжанская звярнула ўвагу прысутных на новы інфармацыйны стэнд, які ўсталяваны нядаўна побач з памятным знакам.

- Супрацоўнікі раённай бібліятэчнай сістэмы выйгралі грант на рэалізацыю праекта "Захаваем яўрэйскую спадчыну". На гэтым стэндзе размешчаны факты, імёны, гісторыя. Падыходзіце, знаёмцеся, запамінайце і перадавайце далей.

Ад імя моладзі выступіла сакратар райкама БРСМ Марына Федчанка, якая заклікала моладзь свята захоўваць памяць ахвяр фашызму.

Старшыня аршанскай яўрэйскай абшчыны Соф'я Добкіна падзякавала дубровенцам за беражлівыя адносіны да памяці тых трагічных падзей.

Прысутныя на мітынгу ўсклалі кветкі, вянкі і традыцыйныя каменьчыкі да памятнага знака.

dubrovno.by