Як будуць фармавацца спісы выбаршчыкаў да маючага адбыцца адзінага дня галасавання? На які тэрмін абіраюцца прадстаўнікі дэпутацкага корпуса? Чаму было вырашана адмовіцца ад участкаў для галасаваньня за мяжой? Хто можа скарыстацца магчымасцю запрасіць сябраў выбарчай камісіі на дом? Калі будуць падведзены вынікі адзінага дня галасавання. На гэтыя і іншыя пытанні, звязаныя з бягучай электаральнай кампаніяй, БелТА адказала сакратар Цэнтральнай выбарчай камісіі Алена Балдоўская.

- Алена Анатольеўна, як будуць фармавацца спісы выбаршчыкаў? 

- Выканкамы і мясцовыя адміністрацыі забяспечваюць улік выбаршчыкаў на падставе звестак Рэгістра насельніцтва і іншых інфармацыйных сістэм і перадаюць спісы ўчастковым выбарчым камісіям. Камісіі праводзяць працу па ўдакладненні спісаў. З 9 лютага кожнаму выбаршчыку ў памяшканні ўчастковай камісіі забяспечваецца магчымасць праверыць, ці ўключаны ён у спіс і ці правільна ў спісе пазначаны звесткі пра яго. Удакладнены спіс выбаршчыкаў падпісваецца старшынёй і сакратаром участковай камісіі. Выбаршчыкі атрымліваюць бюлетэні на падставе спісу, прад'яўляючы члену ўчастковай камісіі пашпарт, ідэнтыфікацыйную карту, студэнцкі білет, вадзіцельскае пасведчанне або іншы дакумент з пераліку, які можна знайсці ў нас на сайце.

 - Калі чалавек зарэгістраваны па адным адрасе, а жыве інакш, як ён можа прагаласаваць па месцы жыхарства?

- Калі чалавек, напрыклад, зарэгістраваны ў Гродне, але пражывае ў Менску, і ў яго ёсць афіцыйна складзеная дамова найму жылога памяшкання, ён можа прыйсці з гэтай дамовай ва ўчастковую камісію па месцы свайго пражывання. Гэта дазволіць уключыцца ў спіс і прагаласаваць па месцы пражывання. Але гэта трэба зрабіць да асноўнага дня галасавання, гэта значыць не пазней за 24 лютага.

- Калі завершыцца рэгістрацыя кандыдатаў у дэпутаты?

 - Рэгістрацыя кандыдатаў у дэпутаты завершыцца 30 студзеня. З 31 студзеня па 24 лютага пройдзе агітацыйны перыяд. 25 лютага, у асноўны дзень выбараў, агітацыя забаронена заканадаўствам.

 - На які тэрмін абіраюцца прадстаўнікі дэпутацкага корпуса?

- Трэба адзначыць, што адзіны дзень галасавання замацаваны ў Канстытуцыі, адзін раз на пяць гадоў мы выбіраем дэпутацкі корпус нашай краіны - гэта выбары ў мясцовыя саветы дэпутатаў і ў Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Дзень выбараў таксама вызначаны канстытуцыйна і прыпадае на апошнюю нядзелю лютага. Тэрмін паўнамоцтваў усяго дэпутацкага корпуса павялічаны. Раней і палаты парламента, і дэпутаты мясцовых саветаў абіраліся на чатыры гады. Цяпер усе абіраныя органы будуць фармавацца на пяцігадовы перыяд. Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў па Канстытуцыі абіраюцца ў колькасці 110 чалавек. 

- Колькі дэпутатаў будуць абраныя ў мясцовыя рады?

- У мясцовыя саветы дэпутатаў абіраюцца 12 514 чалавек. Калі параўноўваць гэтую лічбу з дзеючым дэпутацкім корпусам мясцовых саветаў, то ў 2018 годзе былі выбраны крыху больш за 18 тыс. дэпутатаў.

- З чым звязана памяншэнне колькасці дэпутатаў мясцовых саветаў?

- Змяншэнне колькасці дэпутатаў мясцовых саветаў, якіх нам трэба абраць, адбылося ў асноўным за кошт змяненняў заканадаўства ў частцы выбараў дэпутатаў у першасны ўзровень. Сельскія і пасялковыя парады дэпутатаў могуць абірацца ў складзе пяці чалавек. Раней мінімальная лічба дэпутатаў, якія падлягаюць абранню, складала 11 чалавек.

- Якія патрабаванні прад'яўляюцца да кандыдатаў?

- Нараўне з раней існуючымі патрабаваннямі да кандыдатаў у дэпутаты, напрыклад грамадзянства Рэспублікі Беларусь, дасягненне пэўнага ўзросту, заканадаўства змяшчае шэраг новых палажэнняў. Раней кандыдат у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў меў права балатавацца, калі ў яго знята, пагашана судзімасць. Цяпер у біяграфіі патэнцыйнага парламентарыя не павінна быць факта прыцягнення да крымінальнай адказнасці. Асобы, якія вылучаюцца кандыдатамі ў дэпутаты, не павінны мець грамадзянства іншай дзяржавы, а таксама іншых дакументаў замежных дзяржаў, якія даюць правы на льготы і перавагі. Прыкладам такіх дакументаў могуць служыць карты паляка.

- Пра якія яшчэ асаблівасці гэтай электаральнай кампаніі трэба ведаць?

 - Асаблівасцю гэтай кампаніі з'яўляецца тое, што ў выбарах дэпутатаў мясцовых саветаў маюць права ўдзельнічаць грамадзяне Расіі, якія ўвесь час пражываюць на тэрыторыі нашай краіны. Таму ў спіс выбаршчыкаў будуць уключаны і грамадзяне Расійскай Федэрацыі. Трэба не забываць, што галасаваць за кандыдатаў у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў яны не маюць права.

- Чаму было прынятае рашэнне адмовіцца ад участкаў для галасавання за мяжой?  

- Галоўныя прычыны - адсутнасць неабходных мер бяспекі на тэрыторыі іншых дзяржаў, скарачэнне колькасці работнікаў дыпламатычных службаў, неспрыяльная эпідэміялагічная абстаноўка. Варта таксама сказаць, што працэнт нашых грамадзян, якія пражываюць за мяжой і ўдзельнічаюць у галасаванні, нязначны. Па выніках 2020 года ў галасаванні за мяжой прынялі ўдзел 21 230 выбаршчыкаў, або 0,3 працэнта ад агульнай колькасці выбаршчыкаў, уключаных у спіс па краіне.

- Як у такім выпадку ў адзіным дні галасавання могуць узяць удзел нашы грамадзяне, якія пражываюць за мяжой?

- Грамадзяне, якія ўвесь час пражываюць за мяжой, змогуць прыехаць у нашу краіну і прагаласаваць на ўчастку №248, размешчаным у Менску па адрасе: вул. Свярдлова, в. 30, ДУА "Гімназія №75 ім. П.В.Масленікава". Калі ў грамадзяніна ёсць рэгістрацыя па месцы знаходжання, ён будзе ўключаны ў спіс выбаршчыкаў па месцы рэгістрацыі.

- Раскажыце, калі ласка, аб магчымасці датэрмінова прыняць удзел у галасаванні.

- Датэрміновае галасаванне пройдзе з 20 па 24 лютага. Выбаршчыкі, у якіх не будзе магчымасці прыйсці на ўчастак 25 лютага, у нядзелю змогуць прагаласаваць датэрмінова. Звяртаю таксама ўвагу на графік працы ўчасткаў у дні датэрміновага галасавання, які змяніўся. Прагаласаваць можна будзе з 12.00 да 19.00. Участкі працуюць без перапынку на абед.

- Хто можа скарыстацца магчымасцю прагаласаваць дома?

- Калі выбаршчык па стане здароўя або па іншых уважлівых прычынах не можа прыйсці ў дзень выбараў у памяшканне для галасавання, ён можа запрасіць сябраў участковай камісіі да сябе дадому. Выбаршчык можа перадаць такую просьбу аб галасаванні па месцы знаходжання ва ўчастковую камісію пры садзейнічанні іншых асоб, напрыклад сваякоў, суседзяў. У асноўным такой магчымасцю карыстаюцца пажылыя людзі ці людзі з інваліднасцю. Выбаршчык можа звярнуцца з просьбай аб арганізацыі галасавання па месцы свайго знаходжання ў любы час пасля ўтварэння ўчастковай камісіі (пасля 25 студзеня), а ў дзень выбараў - да 18 гадзін. Галасаванне па месцы знаходжання будзе забяспечвацца ўчастковымі камісіямі толькі 25 лютага.

- Калі будуць падведзены вынікі выбараў?

- Вынікі выбараў дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў устанаўліваюцца ЦВК на падставе пратаколаў ніжэйстаячых выбарчых камісій. Закон прадугледжвае гранічныя тэрміны накіравання ў ЦВК адпаведных дакументаў. Думаю, у першых чыслах сакавіка вынікі выбараў дэпутацкага корпуса будуць падведзены.